جاسوس روس چگونه از ایران گریخت؛ داستان زندگی ولادیمیر کوزیچکین

صبح روز ۱۲ خرداد ۱۳۶۱، مردی میانسال با قامتی بلند، از درب اصلی سفارت شوروی در خیابان نوفل‌لوشاتو تهران خارج شد. ولادیمیر کوزیچکین، وابسته مطبوعاتی سفارت، که در واقع جاسوس برجسته اداره مخفی کا‌گ‌ب در تهران بود، طبق معمول با یک کیف چرمی سیاه‌رنگ که همیشه همراه داشت، به سمت اتومبیل شخصی‌اش رفت. ماموران اطلاعاتی ایران او را از همان ابتدا تحت نظر داشته و به تعقیب او پرداختند. یک جاسوس دوجانبه در داخل سفارت از روز به اطلاعات ایران گفته بود که او قصد خروج از تهران دارد. او از میدان آزادی گذشت و بجای فرودگاه مهرآباد به سمت غرب حرکت کرد. پس از دقایقی تعقیب و گریز در جاده کرج، او از دست تیم تعقیب و مراقبت اطلاعات ایران گریخت و به طرز اسرارآمیزی ناپدید شد. چهار ماه بعد وزارت کشور بریتانیا رسماً اعلام کرد که کوزیچکین به این کشور پناهنده شده. آنچه در ابتدا یک رسوایی دیپلماتیک ساده به نظر می‌رسید، به زودی به زلزله‌ای سیاسی تبدیل شد. افشاگری‌های این افسر فراری کا‌گ‌ب درباره شبکه جاسوسی شوروی در ایران، به دستگیری گسترده رهبران حزب توده، انحلال این حزب هفتاد ساله، و اعدام ده‌ها نفر منجر شد. امروز، چهار دهه پس از این رویداد، هنوز پرسش‌های بی‌پاسخی باقی مانده است: کوزیچکین چرا و چگونه از ایران فرار و اسرار سازمان جاسوسی شوروی سابق را برای سازمان های اطلاعاتی غربی فاش کرد؟