صادق زیباکلام: اینکه برخی میگویند «اگر اینها بروند، همهچیز درست خواهد شد»، برای من یادآور ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ است؛ زمانی که تصور میکردیم اگر محمدرضا شاه پهلوی نباشد، کشور بهشت خواهد شد. آن زمان، بغض، کینه، نارضایتی و مخالفت نسبت به آن نظام طی سالها و به مرور زمان شکل گرفته بود؛ اما در خصوص نظام کنونی، این نارضایتی به نظر میرسد که یکباره و ناگهانی ایجاد شده است. اهمیت این موضوع در آن است که کمک میکند دریابیم این سرخوردگی و نارضایتی که اکنون در سال ۱۴۰۴ وجود دارد، چگونه پدید آمده است. این بغض و کینه باعث شده تا افراد خواهان تغییر حکومت ذهنیتی نسبت به آینده نداشته باشند. نمیخواهیم بپذیریم که در جامعه شکافهای قومیتی، دینی و طبقاتی جدی وجود دارد. این شکافها اجازه نمیدهد بتوان با صندوق رأی و همهپرسی، بازگشت به سلطنت یا انتقال قدرت به افراد و جریانهای دیگر را طی کرد. آنچه تاکنون مانع از انفجار این شکافها شده، صرفاً فشاری است که حکومت اعمال میکند و به محض آنکه این فشار اندکی کاهش پیدا کند، خطر تجزیه، درگیریهای مذهبی و طبقاتی افزایش پیدا میکند. حاتم قادری: آیا ممکن است بغض و کینه یکشبه ایجاد شود؟ وضعیت امروز ایران و ایرانیان نسبت به سال ۱۳۵۷ بهمراتب بحرانیتر و وخیمتر است. اگر انفعال و بیعملی حاکم شود، دیگر نه اثری از تاک میماند و نه از تاکنشان. ما باید قبل از فروپاشی اجتماعی بتوانیم از این وضعیت خارج شویم. با وضعیت موجود، فرصتِ حرکت تدریجی و آرام به سمت تغییر به ما داده نخواهد شد؛ نه نیروهای خارجی چنین مجالی فراهم میکنند، نه تحولات منطقه چنین فرصتی میدهد و نه مردم دیگر تحمل آن را دارند. از نظر من، باید به دنبال «راه سوم و چهارم» برای برونرفت باشیم؛ نه آنکه منفعلانه به فروپاشی تن دهیم، و نه آنکه از سر ناچاری دستها را بالا ببریم و تسلیم شویم با این استدلال که «اگر دنبال تغییر برویم، وضعیت بدتر خواهد شد». کشور نیازمند یک ائتلاف است؛ ائتلافی که بتواند برای ایران چند سال زمان بخرد. چنین ائتلافی باید دارای وجاهت ملی باشد و بر مجموعهای متکی باشد، نه بر یک فرد. لازم است شرایطی فراهم شود تا مردم در فضای پرشور تغییر، این ائتلاف را بپذیرند. ما باید به دنبال راهحلهایی باشیم که بیشترین منفعت و کمترین زیان را برای ایران به همراه داشته باشد.
